Σύνοψη του Policy Brief που εκδόθηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου ECOEMPOWER.
Τι είναι οι ενεργειακές κοινότητες και γιατί μας αφορούν;
Οι ενεργειακές κοινότητες γεννιούνται όταν πολίτες, δήμοι ή/και επιχειρήσεις αποφασίζουν να ενώσουν τις δυνάμεις τους γύρω από τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Αντί κάθε νοικοκυριό να λειτουργεί μεμονωμένα, η κοινότητα παράγει, αποθηκεύει και χρησιμοποιεί συλλογικά πράσινη ενέργεια — μειώνοντας κόστη, ενισχύοντας την τοπική οικονομία και αποκεντρώνοντας το ενεργειακό σύστημα.
Το μοντέλο είναι απλό: δήμος και πολίτες ενώνονται, οργανώνουν σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ (φωτοβολταϊκά, αιολικά, βιομάζα) ή δίκτυα θερμότητας, και με την υποστήριξη περιφερειακών εμπειρογνωμόνων παρέχουν πράσινη ενέργεια στην κοινότητά τους.
Γιατί είναι σημαντικές σε τοπικό επίπεδο;
Τα οφέλη μιας τοπικής, ανεξάρτητης παροχής ενέργειας είναι πολλαπλά:
- Ανεξαρτησία από τις εταιρείες ορυκτών καυσίμων και ανακατεύθυνση των κερδών στους πολίτες και τις δημοτικές αρχές για τοπική επανεπένδυση.
- Χαμηλότερο κόστος ενέργειας μέσω τοπικής παραγωγής.
- Τοπικές πράσινες επενδύσεις που επιτρέπουν στους πολίτες να συμμετέχουν σε κέρδη κεφαλαίου.
- Διαφάνεια και δημοκρατική συμμετοχή μέσω στρογγυλών τραπεζιών και κύκλων συζητήσεων.
- Αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας, με δυνατότητα ένταξης ευάλωτων ομάδων.
- Εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση: οι πολίτες αποκτούν γνώσεις σχετικά με τον ενεργειακό εφοδιασμό τους και συμμετέχουν σε μέτρα εξοικονόμησης.
Το νομικό πλαίσιο στην Ελλάδα
Η Ελλάδα έχει υιοθετήσει θεσμικά μέτρα σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές κατευθύνσεις. Ο Νόμος 4513/2018 αποτέλεσε τη βάση, ενώ ο Ν. 5037/2023 δημιούργησε δύο νέες νομικές μορφές: τις Κοινότητες Ανανεώσιμης Ενέργειας (Κ.Α.Ε.) και τις Ενεργειακές Κοινότητες Πολιτών (Ε.Κ.Π.).
Η Κ.Α.Ε. είναι αστικός συνεταιρισμός με πρωταρχικό σκοπό όχι το οικονομικό κέρδος, αλλά την προσφορά περιβαλλοντικού, οικονομικού και κοινωνικού οφέλους στα μέλη και στις τοπικές περιοχές. Μέλη μπορούν να γίνουν φυσικά πρόσωπα, ΟΤΑ α’ και β’ βαθμού, μικρομεσαίες επιχειρήσεις, αγροτικοί και αστικοί συνεταιρισμοί, καθώς και μη κερδοσκοπικά νομικά πρόσωπα.
Παρότι υπάρχουν ακόμη θεσμικά και τεχνικά εμπόδια — όπως η έλλειψη πλαισίου για την ενεργειακή κοινή χρήση (energy sharing) — η πολιτική βούληση κινείται προς την κατεύθυνση άρσης αυτών των περιορισμών.
Τρεις διαστάσεις συμμετοχής
Το policy brief αναδεικνύει τρεις βασικές διαστάσεις που πρέπει να εξετάσει κάθε φορέας ή ομάδα πολιτών πριν δημιουργήσει μια ενεργειακή κοινότητα:
1. Συμμετοχή ενδιαφερομένων μερών
Οι βασικοί ενδιαφερόμενοι φορείς είναι οι δήμοι, οι τοπικές ΜΜΕ στον τομέα της ενεργειακής υποδομής, και οι πολίτες. Κάθε ομάδα συνεισφέρει διαφορετικά: οι πολίτες συμμετέχουν εθελοντικά με χρόνο και κεφάλαιο, ενώ οι ΜΜΕ και οι δήμοι παρέχουν προσωπικό και εμπειρογνωμοσύνη. Είναι σημαντικό να ληφθεί υπόψη ότι τα διαφορετικά ενδιαφερόμενα μέρη σταθμίζουν διαφορετικά τα κίνητρά τους — χρηματικά, κοινωνικά ή περιβαλλοντικά.
2. Οικονομική συμμετοχή
Υπάρχουν τρεις βασικές μορφές επένδυσης:
- Άμεση επένδυση: αγορά μερίδας σε συνεταιρισμό ή κατοχή μετοχών, με δυνατότητα εσόδων.
- Συλλογική χρηματοδότηση: ομαδική επένδυση με υπόσχεση μελλοντικών εσόδων (π.χ. πιστώσεις ηλεκτρικής ενέργειας).
- Επένδυση από το πλήθος (crowdfunding): δεσμευμένη χρηματοδότηση σε συγκεκριμένο έργο.
Παράλληλα, υπάρχουν επιλογές δημόσιας χρηματοδότησης (κονδύλια, επιδοτήσεις, φορολογικές μειώσεις) που πρέπει να αξιολογούνται κατά περίπτωση.
3. Μοντέλα διακυβέρνησης
Η δομή διακυβέρνησης καθορίζει πώς τα μέλη συμμετέχουν, ενημερώνονται και αποφασίζουν. Η επιλεγμένη δομή είναι κρίσιμη για την αυτοοργάνωση, την κατανομή καθηκόντων και τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων — οι οποίες μπορεί να χρειαστούν χρόνο και συζητήσεις. Η προσοχή στη δομή εξουσίας και στα δικαιώματα ψήφου είναι κλειδί για τη διαφάνεια και την πρόληψη συγκρούσεων.
Τοπική πρωτοβουλία στη Στερεά Ελλάδα
Στη Στερεά Ελλάδα, ο Ενεργειακός Συνεταιρισμός Κεντρικής Ελλάδας προάγει τη βιώσιμη ενέργεια μέσω τοπικών πρωτοβουλιών, όπως η παραγωγή βιομάζας και βιοενέργειας. Στόχος του είναι η μείωση του κόστους ενέργειας, η δημιουργία θέσεων εργασίας και η ενίσχυση της τοπικής οικονομίας.
Στο πλαίσιο του έργου ECOEMPOWER, τρεις πιλοτικές περιοχές στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας — Δομοκός, Καμένα Βούρλα και Αμφίκλεια — σχεδιάζουν ενεργειακές κοινότητες που θα καλύπτουν τις ενεργειακές ανάγκες δημοσίων κτιρίων, σχολείων, αντλιοστασίων και ευάλωτων νοικοκυριών.
Θέλετε να μάθετε περισσότερα;
Το πλήρες policy brief είναι διαθέσιμο για λήψη εδώ (PDF). Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις ενεργειακές κοινότητες στη Στερεά Ελλάδα, επισκεφτείτε το onestopenergy.eu ή στείλτε email στο info@onestopenergy.eu.